Knaknisl un moyznkeyser — E.T.A. Hoffmann auf Jiddisch

Weil Knaknisl un moyznkeyser nicht im Original in der Ausstellung gezeigt werden kann, haucht die Schauspielerin Anna Rozenfeld dieser jiddischen Übersetzung neues Leben ein. Zu sehen ist die deutsche Version E.T.A. Hoffmanns sowie die jiddische Übersetzung in lateinischen und hebräischen Buchstaben. Ausgewählt wurde eine Erzählsituation innerhalb des Textes, in der der Hofrat Droßelmeyer — ein Alter Ego E.T.A. Hoffmanns — seinen Patenkindern Marie und Fritz das Märchen von der harten Nuß erzählt.

»Also Marie«, fuhr der Obergerichtsrat fort, »sage mir, ob du die Geschichte weißt von der Prinzessin Pirlipat?«

»Ach nein«, erwiderte Marie, »erzähle, lieber Pate Droßelmeier, erzähle!«

»Ich hoffe«, sprach die Medizinalrätin, »ich hoffe, lieber Herr Obergerichtsrat, daß Ihre Geschichte nicht so graulich sein wird, wie gewöhnlich alles ist, was Sie erzählen?«

»Mitnichten, teuerste Frau Medizinalrätin«, erwiderte Droßelmeier, »im
Gegenteil ist das gar spaßhaft, was ich vorzutragen die Ehre haben werde.«
»Erzähle, o erzähle, lieber Pate«, so riefen die Kinder, und der Obergerichtsrat fing also an:

»Pirlipats Mutter war die Frau eines Königs, mithin eine Königin, und Pirlipat selbst in demselben Augenblick, als sie geboren wurde, eine geborne Prinzessin. Der König war außer sich vor Freude über das schöne Töchterchen, das in der Wiege lag, er jubelte laut auf, er tanzte und schwenkte sich auf einem Beine, und schrie ein Mal über das andere:
›Heisa! – hat man was Schöneres jemals gesehen, als mein Pirlipatchen?‹

Aber alle Minister, Generale und Präsidenten und Stabsoffiziere sprangen, wie der Landesvater, auf einem Beine herum, und schrien sehr:
›Nein, niemals!‹

Zu leugnen war es aber auch in der Tat gar nicht, daß wohl, solange die Welt steht, kein schöneres Kind geboren wurde, als eben Prinzessin Pirlipat. Ihr Gesichtchen war wie von zarten lilienweißen und rosenroten Seidenflocken gewebt, die Äugelein lebendige funkelnde Azure, und es stand hübsch, daß die Löckchen sich in lauter glänzenden Goldfaden kräuselten.

Dazu hatte Pirlipatchen zwei Reihen kleiner Perlzähnchen auf die Welt gebracht, womit sie zwei Stunden nach der Geburt dem Reichskanzler in den Finger biß, als er die Lineamente näher untersuchen wollte, so daß er laut aufschrie:
›O jemine!‹

– בּקיצער, מאשע, — האׇט דער פעטער דראסלמייער ווידער אַמאׇל געפרעגט זאׇג, צו דוּ ווייסט שוין די מייסע מיט דער פּרינצעסין פּריליפּאט?

– אך, ניין,— האׇט מאשע געענפעראט:—דערצייל, פעטער דראסלמייעער, דערצייל !

– איך האׇף, — האׇט די מוטער געזאגט: — איך האׇף, ליבּער הער דראסלמייער, אַז אויער מייסע וועט ניט זיין אזא שרעקלעכע, ווי איר האׇט געוויינטלעך ליבּ צוּ

דערציילן.

– אׇבּער גאׇר ניין, פרוי שטאַלבּוים,— האׇט דראסלמייער געענפערט:— פּונקט פארקערט. דאׇס וואׇס איך וועל האׇבּן די ערע איצט צוּ דערציילן, איז נאׇר צוּם לאכן.

– דערצייל, דערצייל !— האׇבּן געשריגן די קינדער.

און דראסלמייער האׇט אזוי אׇנגעהויבּן:

פּריליפּאטס מוטר איז געווען אַ קעניגס אַ ווייבּ, דאׇס הייסט אַ קעניגין, און פּריליפּאט איז אין דער רעגע, וואׇס זי איז געבּאׇׇרן געוואׇרן, שוין געווען אַ געבּאׇרענע פּּרינצעסין.

דער קעניג איז געווען אויסער זיך פון סימכע איבּער דאׇס קליינע טעכטערל, וואׇס איז אין וויגעגע געליגן. ער האׇט גאׇר אׇנגעקוואׇלן איז אַף איין פוס אַרומגעשרפרונגען און האׇט געהאַלטן אין איין שרייען:

– אׇ יאׇ !  האׇט שוין עמעצער געזען עפּעס שענערס פון מיין פּריליפּאטעלע?

און אַלע מיניסטטאׇרן, גענעראלן, פּרעזידענטן און שטאׇבאׇפיצירן זיינען, ווי דער קעניג, אַף איין פוס אַרומגעשפּרונגען און האׇבּן געשריגן:

– ניין, קיינמאׇל ניט !

זיי האׇבּן אפילע אין דער עמעסן קיין ליגן ניט געזאׇגט, וואׇרום זינט די וועלט שטייט, איז נאׇך ניט געבּאׇרן געוואׇרן אַזאַ שיין קינד, ווי די פּרינצעסין פּריליפּאט.

איר פּענימל איז געווען ווי פון אַ זיידענעם פּוך אויסגעוועבּט—אַ וייסן ווי ליליעס און אַ רוֹיטען ויי רויזן. די אויגעלאַך—לעבּעדיקע, פינקלענדיקע בּלויע הימעלן, און די הערעלאך האׇבּן זיך געקרייזלט, ווי לויטערע גלאנצנדיקע גאלדפאדים.

דערצו האׇט נאׇך

פּריליפּאטעלע אַף דער וועלט געבּראכט צוויי שורעס קליינע פּערלציינדלאך, מיט וועלכע זי האׇט צוויי שאׇ נאׇכן געבּוירן דעם מלוכע-קאנצלערס פינגער איינגעבּיסן, ווען ס׳האׇט זיך אים פארגלוסט זיך געענטער אַ בּיסל בּאַקענען מיט איר מיילעכל—אַזוי איינגעבּיסן, אַז ער האׇט אַ געשריי-געטאׇן אַף אַ קאׇל:

– אׇ, גאׇט מיין גאׇט !

»Bekitser Mashe«, hot der feter Droslmayer vider amol gefregt, »zog, tsi du veyst shoyn di mayse mit der printsesin Prilipat?«

»Okh, neyn«, hot Mashe geentfert, »dertseyl feter Droslmayer, dertseyl!«

»Ikh hof«, hot di muter gezogt, »ikh hof, liber her Droslmayer, az ayer mayse vet nit zayn aza shreklekhe, vi ir hot geveyntlekh lib tsu dertseyln.«

»Ober gor neyn, froy Shtalboym«, hot Droslmayer geentfert, »punkt farkert. Dos vos ikh vel hobn di ere yitst tsu dertseyln, iz gor tsum lakhn!«
»Dertseyl, dertseyl!« hobn geshrign di kinder. Un Droslmayer hot azoy ongehoybn:

»Prilipats muter iz geven a kenigs a vayb, dos heyst a kenigin, un Prilipat iz in der rege, vos iz zi geboyrn gevorn, shoyn geven a geboyrene printsesin. Der kenig iz geven oyser zikh fun simkhe iber dos kleyne tekhterl, vos iz in vigele gelign. Er hot gor ongekvoln, iz af eyn fus arumgeshprungen un hot gehaltn in eyn shrayen:
›O, yo! – Hot shoyn emetser gezen epes sheners fun mayn Prilipatele?‹

Un ale ministorn, generaln, prezidentn un shtabofitsirn zaynen, vi der kenig, af eyn fus arumgeshprungen un hobn geshrign:
›Neyn, keynmol nit!‹

Zey hobn afile in der emesn keyn lign nit gezogt, vorem zint di velt shteyt, iz nokh nit geboyrn gevorn aza sheyn kind, vi di printsesin Prilipat. Ir peniml iz geven vi fun a zaydenem pukh oysgevebt – a vaysn vi lilyes un a roytn vi royzn. Di oygelakh – lebedike, finkldike bloye himlen, un di herelakh hobn zikh gekrayzlt, vi loytere, glantsndike goldfodem.

Dersu hot nokh Prilipatele af der velt gebrakht tsvey shures kleyne perltseyndlakh, mit velkhe zi hot tsvey sho nokhn geboyrn dem melukhe-kantslers finger ayngebisn, ven s’hot zikh im farglust zikh neenter a bisl bakenen mit ir maylekhl – azoy ayngebisn, az er hot geshrey geton af a kol:
›O got, mayn got!‹

Transkriptionen von Anna Rozenfeld und Tamar Gutfeld.